Τον Γιώργο

τον παιδικό φίλο και συμμαθητή, τον χαμογελαστό και μεγαλόψυχο συνάδελφο, τον στοργικό και γενναιόδωρο δάσκαλο, τον στρατευμένο στις αξίες της δημοκρατίας, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενοποίησης της Ευρώπης συνταγματολόγο ∙ τον σεμνό επιστήμονα και δημόσιο άνδρα που δεν κουράστηκε να πιστεύει ούτε να αγωνίζεται ανιδιοτελώς με τα γραπτά του και τον λόγο του για τον εκδημοκρατισμό και εκσυγχρονισμό των θεσμών, που δεν εξαργύρωσε τις δημόσιες υπηρεσίες του και δίδαξε με την πράξη του, βαδίζοντας αντίθετα στο ρεύμα της εξαχρείωσης, ότι ακαδημαϊκό και πολιτικό ήθος δεν είναι αταίριαστα.
Tον πρωτεργάτη και στυλοβάτη του Ομίλου «Αριστόβουλος Μάνεσης», τον μαθητή του Μάνεση που ενστερνίστηκε τη διδασκαλία του
Τα μέλη και οι φίλοι του Ομίλου δεν τον αποχωρίζονται, τον κρατάνε μέσα τους γιατί είναι κτήμα της πνευματικής τους κληρονομιάς.

____________________________________________________

Πώς να σε αποχαιρετήσω, Γιώργο μου γλυκέ, και πώς να σου μιλήσω, λίγους μόνο μήνες μετά τον αποχωρισμό της Γιώτας, όταν μοίρα κοινή και άδικη σας πήρε και τους δύο μαζί, λες και ήθελε να τιμωρήσει φίλους αγαπημένους, επειδή πίστεψαν ότι μπορούσαν, ως αιώνια νέοι, να αλλάξουν με τη θέλησή τους τη μοίρα τη δική τους και τα κακώς κείμενα του τόπου τους. Πώς να σε προσφωνήσω, Γιώργο μου γλυκέ και αγαπημένε, ως παιδικό φίλο και συμμαθητή στο Β’ Γυμνάσιο Αρένων, ως συμφοιτητή και συνάδελφο, ως ομότεχνο και ομότιτλο και ομογάλακτο μαθητή του Μάνεση; Πρωτόκλητος εσύ, ανέλαβες αμέσως μετά τη μεταπολίτευση να στήσεις μαζί του την έδρα του Συνταγματικού Δικαίου στη Θεσσαλονίκη και να βάλεις τα θεμέλια για ένα δημοκρατικό και συμμετοχικό πανεπιστήμιο. Για ποια από τα έργα σου να πρωτομιλήσω, τα ενυπόγραφα ή τα ανυπόγραφα; Αυτά που άρχισες ως διδάκτωρ Νομικής γράφοντας για την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου και το Κυπριακό πρόβλημα, που ποτέ δεν έπαψε να σε απασχολεί και να σε βασανίζει ή για αυτά με τα οποία τέλειωσες; Για την προστασία του περιβάλλοντος, την πιο ευγενή, την πιο σημαντική έγνοια σου, που άφησε ίχνη ανεξίτηλα και απτά, έντυπα και ηλεκτρονικά; Γλυκέ μου Γιώργο, το πήραμε το κείμενο σου, έκκληση, για το Περιβάλλον, λίγες μόνον εβδομάδες πριν φύγεις, και το αναρτήσαμε στην ιστοσελίδα του Ομίλου Μάνεσης, του Ομίλου που πρωτοστάτησες για την ίδρυσή του. Τα έργα σου, Γιώργο μου, τα συνταγματικά, πρόλαβες και τα συγκέντρωσες, με την τάξη που σε διακρίνει, σε δύο καλαίσθητους τόμους, μόνο που δεν προλάβαμε εμείς να σου πούμε πόσο ωφέλιμη και σπουδαία είναι για όλους μας και για την επιστημονική μας κοινότητα η έκδοσή τους. Για τη στοργή και φροντίδα που έδειξες στους μαθητές σου και συνεργάτες σου δεν θα μιλήσω, γιατί όλα αυτά και άλλα όμοια δεν τα έκανες από υποχρέωση αλλά από φυσικού σου και δεν σου άρεσε να μιλάς. Άφησε μου όμως να πω μόνο δύο λόγια για το ανυπόγραφο, δημόσιο, έργο σου, αυτό που νοιώσανε και αισθάνθηκαν τόσοι και τόσοι, που δεν είναι όμως γραμμένο πουθενά, γιατί δεν μίλησε γι΄ αυτό ο τύπος και η τηλεόραση. Είναι χαραγμένο διακριτικά στον κορμό της ίδιας της Ελληνικής Πολιτείας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε νομοσχέδια για τον εκλογικό νόμο, την τοπική αυτοδιοίκηση, για τις Ανεξάρτητες Αρχές και άλλα πολλά, που δεν γνωρίζω, και βέβαια στις συζητήσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Τις προσπάθειές σου όμως Γιώργο μου, την δεκαετία του 90, τις απορρόφησαν κυρίως οι διαδικασίες για την ενοποίηση της Ευρώπης, το μεγάλο σου όραμα, επειδή συμμετείχες ενεργά στις διεργασίες και στις επιτροπές για την Χάρτα των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και το Σύνταγμα της Ευρώπης, για το οποίο άσκοπα και αδέξια σε πίκρανα, τότε, με τη στάση μου. Για αυτά που έκανες, σεμνά και αθόρυβα, μακριά από τα εφήμερα φώτα της μάταιης δημοσιότητας, ως υπηρέτης σεμνός και ανιδιοτελής μιας δημοκρατικής Πολιτείας, όπως σου άρεσε να την αποκαλείς, δεν μπορεί να γίνει καταγραφή, γιατί είναι πολλά και η συμβολή σου δεν αποτιμάται και μάλιστα με λόγια. Ησύχασε, Γιώργο μου γλυκέ, έκανες περισσότερα από όσα μπορούσες. Οι χάρες, οι θεσμικές που προσέφερες είναι περισσότερες από τις προσωπικές. Δεν είναι μόνον οι μαθητές και συνεργάτες σου, που ευεργετήθηκαν από την θέρμη της ψυχής σου, είναι οι θεσμοί που γνώρισαν τη δωρεά της έμπνευσής σου. Και όλα αυτά τα θαυμαστά και σπουδαία, που με απέραντη καλοσύνη και σπάνια γενναιοδωρία, με εντιμότητα και ταπεινοφροσύνη, προσέφερες, τα έπραξες -το ξέρουμε όλοι εμείς- με την συνδρομή και την αμέριστη συμπαράσταση της Άννας, της λατρεμένης Αννούλας σου, του ατελείωτου έρωτά σου, με την οποία συμμερίστηκες, πάνω από τριάντα χρόνια, όχι μόνον τα προσωπικά σου σχέδια και όνειρα αλλά και τις σκέψεις και τις ιδέες σου για τον τόπο και τα κοινά. Ησύχασε, Γιώργο μου γλυκέ, έκανες πολλά. Μπορεί η Ελλάδα να μην εκσυγχρονίστηκε και να μην έγινε, όπως ήθελες μια χώρα, καθόλα ευρωπαϊκή. Έγιναν όμως αρκετά, όλα αυτά τα χρόνια. Και ύστερα, Γιώργο μου, θα πρέπει να το κατάλαβες, δεν αλλάζει ο πολιτικός και κοινωνικός βίος μιας Πολιτείας με νόμους και συνταγματικές αναθεωρήσεις, αλλά με το παράδειγμα δημόσιων ανδρών σαν και σένα. Έδειξες με το παράδειγμα σου ότι απέναντι στην Ελλάδα του θεάματος και του αγοραίου εντυπωσιασμού, της εξαχρείωσης και της παρακμής, υπάρχει και μια Ελλάδα της ουσίας και της εντιμότητας, της αποτελεσματικής προσφοράς και της καλοσύνης. Έδειξες έμπρακτα ότι υπάρχουν επιστήμονες και θεωρητικοί που έχουν πρακτικό μυαλό, ότι υπάρχουν -ναι υπάρχουν- πανεπιστημιακοί δάσκαλοι που ασχολούνται με τα δημόσια πράγματα χωρίς να πολιτεύονται και δημόσιοι άνδρες που προσφέρουν χωρίς να περιμένουν ανταπόδοση, επειδή απλά αισθάνονται χαρά να δίνουν. Ησύχασε Γιώργο μου, τα πρόλαβες όλα, η πνευματική και ψυχική κληρονομιά που αφήνεις στον Αλέξανδρό σου, είναι τεράστια, το βλέμμα του ωρίμασε σε μια μόνο μέρα και δείχνει ότι είναι έτοιμος, λες και ήταν έτοιμος από παλιά, να πάρει τη σκυτάλη της ζωής στα χέρια του, πλήρης από την αγάπη σας, με την στοργή της Άννας και με την αγάπη των πιστών φίλων σου και του πνευματικού του πατέρα, του ανάδοχου του. Ησύχασε Γιώργο μου, αύριο, επιστρέφοντας στη Θεσσαλονίκη, θα πάω στα κοιμητήρια και θα επισκεφτώ μαζί με τον Μιχάλη, τον αδελφό σου, την κυρία Ρούλα, που είναι ακόμη εκεί και περιμένει και θα της πω ότι το καμάρι της, το χαμογελαστό παλληκάρι της εισήλθε με τις δικές του τις δυνάμεις στο Πάνθεον των αθανάτων, για την ευγένεια της ψυχής του, πριν από όλα.

Επικήδειος λόγος που εκφωνήθηκε από τον Αντώνη Μανιτάκη, εκ μέρους του Νομικού Τμήματος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Ομίλου ‘Αριστόβουλος Μάνεσης’

Για τον Γιώργο Παπαδημητρίου

Στη ζωή είμαστε όλοι περαστικοί. Στο πέρασμά μας μαθαίνουμε τί σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Ο Καθηγητής το ήξερε καλά. Αγαπούσε με εγκαρδιότητα και μεγαλοκαρδία. Τον αγαπούσαμε ειλικρινά ως φίλο, χαιρόμασταν την αβρότητα και τη γενναιοδωρία του, και τον σεβόμασταν ως πρωτοπόρο επιστήμονα. Θα συνεχίσουμε το έργο του και θα ακολουθήσουμε το παράδειγμά του.

Γιάννης Α. Τασόπουλος

Υπερασπιστής της δημοκρατίας

Από τον Χαράλαμπο Ανθόπουλο,
Επίκουρο καθηγητή στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

«Η ενίσχυση κάθε σύγχρονης δημοκρατίας παραμένει πάντοτε επίκαιρη». Σε αυτήν τη φράση του Γιώργου Παπαδημητρίου, γραμμένη με αφορμή τη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος (Η τέταρτη αναθεώρηση του Συντάγματος, 2006), μπορεί να συμπυκνωθεί το πολιτικό νόημα ολόκληρου του επιστημονικού του έργου, ένα μεγάλο μέρος του οποίου συγκεντρώθηκε πρόσφατα σε δύο τόμους που περιλαμβάνουν 58 μελέτες του από το 1975 μέχρι το 2005 (Συνταγματικές Μελέτες, Ι, ΙΙ, 2007).
Ο Γιώργος Παπαδημητρίου υπεράσπισε με σθένος τη μεταπολιτευτική δημοκρατία, χωρίς να παραβλέπει τις δυσλειτουργίες και τις παθολογίες της, υποδεικνύοντας όμως πάντοτε εύλογες και εφαρμόσιμες λύσεις για την αντιμετώπισή τους, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητάς της.
Ο Γιώργος Παπαδημητρίου δεν ήταν ένας απλός παρατηρητής του Συνταγματικού Δικαίου που θα περιοριζόταν στην καταγραφή ή έστω τη συστηματοποίηση των δεδομένων της συνταγματικής εμπειρίας. Ηταν ένας συνδιαμορφωτής του Συνταγματικού Δικαίου, ο οποίος αντιλαμβανόταν το ερμηνευτικό του αντικείμενο όχι μόνο όπως είναι αλλά και όπως θα έπρεπε να είναι, με βάση τη λογική και το αξιακό περιεχόμενο των θεμελιωδών αρχών του Συντάγματος και πρωτίστως της δημοκρατικής αρχής, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη του και τη διαρκώς εξελισσόμενη πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα.
Ετσι, στις περιπτώσεις συνταγματικών κανόνων που επιδέχονται εναλλακτικές ερμηνείες -και τέτοιοι συνήθως είναι οι συνταγματικοί κανόνες- το τελικό κριτήριο του Παπαδημητρίου ήταν η αξιολόγηση των ερμηνειών αυτών με βάση τη συμβολή τους στην ενδυνάμωση ή την αποδυνάμωση της δημοκρατίας στη χώρα μας. Στη σκέψη όμως του Παπαδημητρίου η δημοκρατία είναι μια πολυδιάστατη έννοια. Δεν εξαντλείται στην πολιτική δημοκρατία, με την οποία ασχολήθηκε ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, ούτε ταυτίζεται μόνο με τη φιλελεύθερη δημοκρατία και την εγγύηση των ατομικών δικαιωμάτων, ένα θέμα που πάντοτε τον ενδιέφερε, ιδίως σε σχέση με την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος δικαστικής προστασίας, αλλά περιλαμβάνει και την κοινωνική δημοκρατία, η οποία κατά την περίοδο που διανύουμε δέχεται ασφυκτικές πιέσεις, καθώς και τη δημοκρατία στο εσωτερικό της κοινωνίας, η οποία προϋποθέτει την εγγύηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων απέναντι στις ιδιωτικές εξουσίες. Αυτές οι «τέσσερεις» δημοκρατίες είναι αλληλένδετες και εξαρτώνται πλέον και από μία «πέμπτη» δημοκρατία, αυτή που πρέπει να οικοδομηθεί στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ένα θέμα στο οποίο ο Γιώργος Παπαδημητρίου αφιέρωσε σειρά ολόκληρη μελετών του. Η δημοκρατία όμως σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο προϋποθέτει ότι θα υπάρξει μέλλον. Η ευθύνη απέναντι στις μελλοντικές γενεές, με αναφορά στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά όχι μόνο αυτήν, ήταν το θέμα που απασχολούσε περισσότερο από καθετί άλλο τα τελευταία χρόνια τον Γιώργο Παπαδημητρίου. Είναι και αυτό ένα στοιχείο που μαρτυρεί την κρισιμότητα των προβλημάτων, τα οποία έθεσε και ανέλυσε, αλλά και το αίσθημα ευθύνης που είχε ως συνταγματολόγος για τη συνειδητοποίηση των κινδύνων που απειλούν όχι μόνο τον συνταγματισμό, αλλά και την ανθρωπότητα στον 21ο αιώνα.

Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ 25/02/2009

Ο Όμιλος Μελέτης Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής εκφράζει τη βαθιά οδύνη του για τον πρόωρο χαμό του Γιώργου Παπαδημητρίου, που τίμησε τον Όμιλο με τη συμμετοχή του σ' αυτόν, καθώς τα ενδιαφέροντά του για τα ζητήματα της βιοτεχνολογίας και της προστασίας του περιβάλλοντος συγκαταλέγονταν στις ανησυχίες του ως πρωτοπόρου νομικού και ευαίσθητου διανοητή. Στρατευμένος από τα νεανικά του χρόνια στην υπόθεση της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, εξελίχθηκε σε ένα διακεκριμένο ευρωπαϊστή συνταγματολόγο και εμπνευσμένο δάσκαλο, για να αποτελέσει πρόσφατα και μέλος του Κοινοβουλίου, όπου επίσης έδωσε δείγματα του ήθους και της αξιοπρέπειας που τον χαρακτήριζαν. Και αν η ακαδημαϊκή κοινότητα και ο χώρος της πολιτικής έχασαν ένα λαμπρό δημόσιο άνδρα, εμείς, οι συνάδελφοί του, χάσαμε και έναν αγαπημένο φίλο, που πάντα μας ζέσταινε με την έγνοια του για μας και την ανθρωπιά του. Τη μορφή και το παράδειγμά του θα τα κρατούμε μέσα μας για πάντα.

ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ

Η Πρόεδρος Η Γραμματέας

Έφη Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου

† ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Η ακαδημαϊκή και η επιστημονική κοινότητα έχασαν ένα από τα εκλεκτότερα μέλη τους. Ο Γιώργος Παπαδημητρίου, μέλος της επιστημονικής διεύθυνσης του περιοδικού «Το Σύνταγμα», για περισσότερες από δύο δεκαετίες, έφυγε πρόωρα από τη ζωή αφήνοντας πίσω του σημαντικό έργο αλλά κυρίως μνήμες ενός ανθρώπου ευπροσήγορου, αυθεντικά ευγενούς, διαχυτικού και αυθόρμητου. Γνήσιος Θεσσαλονικιός, η καρδιά της παρέας, άνθρωπος που κινείτο με μεγάλη άνεση στο χώρο της επιστήμης, της πολιτικής και της διπλωματίας ευτύχησε να αναγνωριστεί και να εκτιμηθεί από όλους όσους τον γνώρισαν και συναναστράφηκαν μαζί του αλλά και από εκείνους που ήρθαν σε επαφή με το έργο του. Γερμανοσπούδαστος, αλλά με εξοικείωση με όλα τα ευρωπαϊκά ρεύματα και γνήσιος ευρωπαϊστής, καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου στο Δημοκρίτειο και
το Καποδιστριακό και δικηγόρος κυρίως στο Συμβούλιο Επικρατείας. Συνέβαλε, ανάμεσα σε άλλες δράσεις του ως μέλος εθνικών και διεθνών επιτροπών και ομάδων και ως νομικός σύμβουλος του Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, στη διαμόρφωση θέσεων για το σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού ζητήματος, στον εκσυγχρονισμό του οικογενειακού δικαίου και της εκλογικής νομοθεσίας, στη διαμόρφωση του Χάρτη Θεμελιωδών Ελευθεριών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
στη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, στη μεταφορά του Συντάγματος του 1975 στη δημοτική γλώσσα και στην επεξεργασία προτάσεων για την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2001.
Η εκλογή του στη Βουλή των Ελλήνων ως Βουλευτή Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ ήλθε ως επιστέγασμα της μακράς δημιουργικής του πορείας στην πολιτεία και την κοινωνία.
Ο Εκδότης και τα μέλη της Συντακτικής Επιτροπής του «Συντάγματος» οφείλουν σήμερα να αποτίσουν φόρο τιμής στον Γιώργο Παπαδημητρίου γιατί ήταν ο άνθρωπος που στάθηκε πάντα δίπλα μας, στήριξε το έργο μας, προέταξε το κύρος του για να απορροφηθούν κραδασμοί και να συνεχίσει το περιοδικό την αυστηρά ακαδημαϊκή του διαδρομή, ανανεούμενο και εκσυγχρονιζόμενο. Θα θυμόμαστε
πάντα τον καθηγητή αλλά, πρωτίστως, τον άνθρωπο Γιώργο Παπαδημητρίου. «Το Σύνταγμα» έχασε ένα κομμάτι της ψυχής του.
Αθήνα Φεβρουάριος 2009
Ο Εκδότης και η Συντακτική Επιτροπή
ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (ΤοΣ) 4/2008, 787

Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ[1]

Το φαινόμενο της έλλειψης κανονιστικών πράξεων υπάρχει σ’ όλες τις περιοχές που δραστηριοποιείται η κυβέρνηση και η διοίκηση. Η μη έγκαιρη έκδοσή τους οδηγεί στη ματαίωση ουσιαστικά της βούλησης του νομοθέτη. Με άλλα λόγια η κυβέρνηση παρακάμπτει τη Βουλή και επιβάλλει τη δική της αναρχική και αδιέξοδη βούληση του να μη συμπληρώνεται το θεσμικό πλαίσιο με τις προβλεπόμενες στο νόμο κανονιστικές πράξεις. Οι πράξεις δεν είναι απόρροια αναγκών που επισημαίνει ο Υπουργός, είναι απόρροια ρητής διατύπωσης στο νόμο και άρα τηρούν το νόμο και υπό την έννοια αυτή ακριβώς πρόκειται για ένα άκρως παθολογικό φαινόμενο, όπου η διοίκηση αντιστρατεύεται και ματαιώνει τη βούληση του νομοθέτη.

Τα παραδείγματα, στο ΥΠ.Ε.ΧΩ.ΔΕ είναι τόσα πολλά, που δεν μπορεί κανείς ούτε να τα εντοπίσει ούτε να τα αναδείξει. Πρόκειται για μία άναρχη περιοχή, κυριολεκτώ, η οποία περιφρονεί απολύτως τη βούληση του νομοθέτη. Πάρτε την οδηγία για τα νερά. Μήπως έχουμε εθνική νομοθεσία που εναρμονίζεται με την κοινοτική νομοθεσία; Δεν έχουμε καταδικαστεί για ορισμένες από τις πλημμέλειες που εντόπισε η επιτροπή; Και φυσικά όχι για όλες. Δεν έχουν παρέλθει τόσα χρόνια; Δεν έχουν παρέλθει οι προθεσμίες χάριτος και δεν έχουμε ακόμη εναρμονιστεί με την οδηγία; Τι περιμένουμε; Να σας πω παραδείγματα ων ο αριθμός ουκ έστι, στα οποία δεν είναι δυνατή η ανάπτυξη, παραγωγικής ή άλλης, ακόμη και φιλικής στο περιβάλλον, λόγω έλλειψης νομοθεσίας.

Ένα απλό παράδειγμα: Πώς θα γίνουν υδροηλεκτρικά έργα, όταν δεν υπάρχει σχέδιο διαχείρισης των υδάτων κάθε υδάτινης περιφέρειας, όταν όλα είναι διάτρητα και τα υπουργεία δίνουν άδειες για υδροηλεκτρικά έργα;

Δεύτερο παράδειγμα, οι υγρότοποι – αφήστε να μιλήσω γιατί είναι πολλές οι αμαρτίες που βαρύνουν το Υπουργείο Περιβάλλοντος.

Παρέστην ο ίδιος προσωπικά, κατόπιν παράκλησης του Πρωθυπουργού και με κόπο κάναμε μια σύσκεψη με συναρμόδιους Υπουργούς για να εναρμονίσουμε την ελληνική νομοθεσία στους υγροτόπους και δημοσιεύτηκε η υπουργική απόφαση του ’98.. Αυτή ήταν εν επιγνώσει συμβατική και απρόσφορη να εναρμονίσει την ελληνική με την κοινοτική νομοθεσία. Διαγράφηκε όμως μια καταγγελία και μια προσφυγή. Μας ήλθε όμως η αμέσως επόμενη. Διότι από την κοινότητα δεν γλυτώνεις. Όσο δε, γίνεσαι πιο αδύναμος, όπως είναι η σημερινή Ελλάδα, και αν θέλετε να το συζητήσουμε, τόσο περισσότερο δεν γλυτώνεις.

Δέστε τις εκκρεμότητες στο δικαστήριο. Αριθμείστε τες και εντοπίστε πόσες από αυτές είναι περιβαλλοντικές. Τι λέει το ΥΠ.Ε.ΧΩ.ΔΕ; Ο Υπουργός βεβαιώνει κάθε φορά τη Βουλή, όταν τίθεται θέμα, ότι το υπουργείο έχει προσαρμοστεί και έχει εναρμονίσει όλη την κοινοτική νομοθεσία. Να σας φέρω πρακτικά Βουλής. Με συγχωρείτε, τι κάνει το ΥΠ.Ε.ΧΩ.ΔΕ; Δηλαδή ο Υπουργός, ο Υφυπουργός, ο Γενικός Γραμματέας που δεν είναι εδώ. Έχουμε όλοι όσοι είμαστε παρόντες μια οξυμμένη περιβαλλοντική ευαισθησία. Ο καθένας από εμάς έχει μια προϊστορία στον αγώνα για την αειφόρο ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος. Παρατηρούμε λοιπόν και διαπιστώνουμε ότι το ΥΠ.Ε.ΧΩ.ΔΕ από τη σκάλα του κακού οδηγείται στη σκάλα του χειρότερου. Ουδέποτε ήταν αναμάρτητο. Δεν θέλουμε να συγκαλύψουμε πληγές που υπήρχαν και σε περιόδους κυβερνήσεων από άλλους κομματικούς χώρους. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Πώς να την αρνηθεί κανείς;

Εδώ βλέπουμε μια ολόκληρη περιοχή του υδάτινου ακίνητου πλούτου της χώρας, των λιμνών, και υγροτοπικών συστημάτων πλημμελώς ρυθμισμένη και πλήρως αναρχούμενη. Πλήρως αδιοίκητη. Μην μου πείτε ότι υπάρχουν φορείς διαχείρισης. Μην μου πείτε ότι οι φορείς διαχείρισης λειτουργούν. Μην μου πείτε ότι έχουν στοιχειωδώς τις πιστώσεις για να ανταποκριθούν στην αποστολή και τα καθήκοντά τους. Μην μου πείτε ότι τα μέλη των φορέων διαχείρισης δεν διορίζονται με κομματικά κριτήρια. Μην μου πείτε ότι δεν επιλέγονται για να μην διαχειριστούν τον φορέα. Μην μου πείτε ότι δεν έχουν κανένα τεχνολογικό εξοπλισμό. Μην μου πείτε ότι δεν έχουν αποκοπεί όλα τα προγράμματα έρευνας στην περιοχή του περιβάλλοντος. Πρέπει να απαντήσουμε όλοι. Και εμείς που είμαστε εκτός υπουργείου, αλλά και τα στελέχη που εκ της θέσεώς των στο υπουργείο, έχουν μεγαλύτερη ευθύνη.

Ποια είναι η θέση του αρμόδιου Υπουργού; Ποια είναι η στελέχωση του ΥΠ.Ε.ΧΩ.ΔΕ στον τομέα του περιβάλλοντος; Ένα τμήμα, αυτό του φυσικού περιβάλλοντος υπάρχει, και τρία των περιβαλλοντικών μελετών. Τίποτε άλλο.

Ζούμε σε μια κοσμογονία περιβαλλοντικού δικαίου, αναμόρφωσης των θεσμών, ευαισθητοποίησης της κοινωνίας των πολιτών και δεν έχουμε τα στοιχειώδη εργαλεία για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα. Ποιος είναι ο υπεύθυνος, αν δεν είναι το υπουργείο;


[1] Παρέμβαση Γ.Παπαδημητρίου στην ημερίδα που διοργάνωσε στις 12-12-2008 ο Συνήγορος του Πολίτη, με θέμα: Η προστασία των λιμνών. Από τον κοινόχρηστο χαρακτήρα στη διαφύλαξη του οικοσυστήματος.